Ashwagandha, różeniec, soplówka – co warto wiedzieć o tych adaptogenach?

Adaptogeny – czym są i jak działają?

Pojęcie to wprowadzono w połowie XX wieku, aby określić grupę naturalnych substancji, które mogą wspierać zdolność organizmu do utrzymania równowagi fizjologicznej. Choć termin nie ma jednoznacznej definicji farmakologicznej, funkcjonuje w literaturze popularnonaukowej i naukowej. W grupie tej znajdują się zarówno zioła, jak i grzyby adaptogenne, pochodzące z różnych części świata. Mogą być obecne w tradycyjnych systemach żywienia w Azji, Europie czy Ameryce Południowej. Obecnie prowadzi się badania zawartych w nich substancji bioaktywnych, takich jak flawonoidy, polisacharydy czy alkaloidy.

Ashwagandha – działanie adaptogenu z Indii

Jednym z najczęściej opisywanych surowców adaptogennych jest ashwagandha. W tradycyjnych systemach żywienia Indii i Bliskiego Wschodu była wykorzystywana jako składnik mieszanek roślinnych. Działanie ashwagandhy to temat licznych publikacji naukowych, w których analizowane są związki obecne w korzeniu i liściach rośliny. Choć część badań wskazuje na możliwy wpływ tych składników na procesy fizjologiczne, wnioski mają charakter wstępny. W opracowaniach zwraca się uwagę m.in. na:

• różnorodność chemiczną surowca,
• sposób przetwarzania wpływający na zawartość substancji aktywnych,
• konieczność standaryzacji ekstraktów dla zapewnienia powtarzalności wyników badań.

Różeniec górski – właściwości rośliny z regionów północnych

Drugim znanym adaptogenem jest różeniec górski – roślina występująca m.in. w Skandynawii i Azji Centralnej. Jej korzeń dawniej wykorzystywany był w tradycjach kulinarnych i zielarskich północy Europy. Badania nad składem chemicznym obejmują związki z grupy fenolowych glikozydów, takich jak salidrozyd czy rozawin. Obecnie surowiec ten wchodzi w skład wielu mieszanek klasyfikowanych jako suplementy adaptogenne, choć ich działanie nie zostało jednoznacznie potwierdzone w badaniach klinicznych.

Soplówka jeżowata – grzyb adaptogenny

Nie tylko rośliny, ale również grzyby mogą należeć do grupy adaptogenów. Jednym z najczęściej omawianych jest soplówka jeżowata – gatunek jadalnego grzyba o charakterystycznej budowie przypominającej białą lwią grzywę. W tradycyjnej kuchni Azji Wschodniej soplówka była używana jako element diety. Badania naukowe skupiają się na składnikach bioaktywnych tego grzyba, takich jak hericenony i erinaciny. Analizowany jest również jego potencjalny wpływ na wsparcie układu nerwowego, choć podobnie jak w przypadku innych adaptogenów, wyniki badań pozostają niejednoznaczne i wymagają dalszej weryfikacji.

Adaptogeny na stres – jak je klasyfikować?

Surowce określane mianem adaptogennych dostępne są jako produkty spożywcze lub suplementy diety, a ich stosowanie powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami producenta. Przed wyborem konkretnego preparatu warto zwrócić uwagę na:

• pochodzenie i standaryzację surowca,
• sposób przetworzenia (ekstrakt, susz, proszek),
• skład ilościowy i obecność dodatków technologicznych,
• przejrzystość informacji o produkcie.

Należy mieć na uwadze, że osoby przyjmujące leki lub mające szczególne potrzeby zdrowotne powinny skonsultować decyzję o włączeniu adaptogenów z lekarzem.

Zioła adaptogenne – świadoma suplementacja

Ashwagandha, różeniec i soplówka to tylko trzy przykłady spośród innych adaptogenów, które pokazują, jak bogaty jest świat roślin i grzybów wykorzystywanych w tradycjach różnych kultur. Jednocześnie należy pamiętać, że zioła i adaptogeny nie są lekami i nie należy przypisywać im właściwości leczniczych.